Ç A Ğ D A Ş..T Ü R K..L E H Ç E L E R İ..V E..E D E B İ Y A T L A R I..B Ö L Ü M Ü

Ana Sayfa | Hakkımızda | Programlar | Kişiler | Etkinlikler | Kaynaklar | İletişim |

Hakkımızda

 

 

 

 

 

Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölümü 2547 Sayılı Kanunun 7-d/ 2 maddesi uyarınca Yüksek Öğretim Kurulu Başkanlığının 11. 3. 1992 tarihli kararıyla kurulmuştur. 

Bölüm, yukarıda belirtilen YÖK kararıyla beş anabilim dalından oluşmaktadır:

Güney-Batı (Oğuz) Türk Lehçeleri ve Edebiyatları AD

Güney-Batı (Oğuz) Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Anabilim Dalında Azerbaycan, Türkmen, Gagavuz, Halaç ve Horasan Türklerinin dilleri, edebiyatları, tarihleri ve kültürleri öğretilmektedir.

Güney-Doğu (Türkistan/Uygur) Türk Lehçeleri ve Edebiyatları AD

Güney-Doğu (Türkistan/Uygur) Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Anabilim Dalında Özbek, Uygur ve ayrıca Salar, Sarı Uygur Türklerinin dilleri, edebiyatları, tarihleri ve kültürleri öğretilmektedir.

Kuzey-Batı (Kıpçak) Türk Lehçeleri ve Edebiyatları AD

Kuzey-Batı (Türkistan/Uygur) Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Anabilim Dalında Tatar, Başkurt, Kazak, Kırgız ve ayrıca Karaçay-Balkar, Kumuk, Nogay, Karayim Türklerinin dilleri, edebiyatları, tarihleri ve kültürleri öğretilmektedir.

Kuzey-Doğu (Saha, Tuva, Hakas, Altay) Türk Lehçeleri ve Edebiyatları AD

Kuzey - Doğu (Saha (Yakut), Tuva, Hakas, Altay) Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Anabilim Dalında Altay, Tuva, Hakas, Saha (Yakut), Şor Türklerinin dilleri, edebiyatları, tarihleri ve kültürleri öğretilmektedir.

Çuvaş Türk Lehçesi ve Edebiyatı AD

Çuvaş Türk Lehçesi ve Edebiyatı Anabilim Dalında Çuvaş Türklerinin dili, edebiyatı, tarihi ve kültürü öğretilmektedir.

Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölümünde, kurulduğu yıldan itibaren öğretim yıllarına ve dönemlerine yayılmış olarak; Güneybatı lehçe grubundan Azerbaycan, Türkmen, Gagauz, Halac ve Horasan lehçeleri, Güneydoğu lehçe grubundan Özbek ve Uygur lehçeleri, ayrıca Salar ve Sarı Uygur lehçeleri de, Kuzeybatı lehçe grubundan Tatar, Başkurt, Kazak, Kırgız lehçeleri, ayrıca Karaçay-Malkar, Kumuk, Nogay, Karayim lehçeleri de, Kuzeydoğu lehçe grubundan Altay, Tuva, Hakas, Saha, Şor lehçeleri öğretilmiştir.

Bu lehçeler bu güne kadar lisans ve lisans-üstü düzeydeki öğrencilere bunları kendi ana dilleri olarak konuşan ve dil bilimi alanında uzmanlaşmış Saha, Tuva, Kazak, Kırgız, Özbek, Uygur, Başkurt, Tatar gibi yerinden elemanlar vasıtasıyla öğretilmiştir.

Şu anda Bölümümüzde Türkmen, Özbek, Uygur, dönüşümlü olarak Kırgız ve Kazak, Tatar ve Başkurt, Hakas ve Altay, Tuva ve Saha lehçeleri ile Karaçay - Malkar lehçesi alan uzmanları vasıtasıyla öğretilmektedir.

Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölümü 1992 - 1993 öğretim yılından başlayarak hem lisans hem de lisans-üstü düzeyde öğrenci almaktadır. Bölüm ilk lisans mezunlarını 1996 yılında vermiştir.

Çağdaş Türk dili alanı, Balkanlardan Büyük Okyanusa, Kuzey Buz Denizinden Tibet'e kadar uzanan yaklaşık on bir milyon kilometre karelik geniş bir alandır. Hem tarihî akışı içinde dilin kendi tabiatından kaynaklanan değişmeler hem de coğrafya, farklı sosyo - kültürel çevrelerle ilişki vb. dış faktörlerle Türk dili, bütün dillerde olduğu gibi bir yandan değişmiş, bir yandan da kollara, diyalektlere ayrılmıştır. Diyalekt farklılıklarının derecesinin 20. yüzyıl öncesi dil tarihinde önemli olduğunu söylemek oldukça güçtür. Ancak bu durumun, bugün de devam ettiğini  dile getirmek gerçeği tam yansıtmaz.  20. yüzyıl Türk dili alanı dışarıdan şuurlu dil planlamalarına tâbi tutulduğu bir yüzyıldır. Genel Türk dilinin lehçelerini “dil” konumuna getirme yönünde çalışmalar olarak tanımlanabilecek Sovyet dönemi merkezî dil planlaması çalışmaları ve buradan geçerek bu dil planlaması kapsamındaki mahallî uygulamalar 20. yüzyılda Türk lehçeleri arasındaki anlaşılabilirlik oranının düşmesine yol açan önemli dış faktörlerden biri olmuştur. Öte yandan, Rus dilinin bir üst dil olarak bütün sosyo - kültürel ve ekonomik, resmî olarak-olmayarak bütün kurumlarda konuşulması, yazılması, kısaca kullanılması Sovyet alanı Türk dilinin çeşitli lehçelerini konuşanları ana dili kaybı tehlikesiyle karşı karşıya da getirmiş, kısıtlı ana dili kullanımı Türk lehçelerinin tabiî gelişmelerini önlemiştir. Lehçeler arası etkileşimin de ortadan kalkmış olması Türk lehçeleri arasındaki ayrılıkların keskinleşmesine yol açmıştır. Iletişimin bütünüyle Rusçada yapılması da, böylece lehçe ayrılıklarını gösteren özelliklerin farklı lehçe grubu üyeleri tarafından fark edilmesini de önlemiştir. Bugün Türk lehçelerinin büyük bir kısmı devlet dili, yazı dili, edebî dil, edebiyat dili, vb.  konumlarında kullanılmaktadır: Azerbaycan, Türkmenistan, Özbekistan, Kazakistan, Kırgızistan Cumhuriyetleri; Rusya Federasyonu içinde Tataristan, Başkurdistan, Çuvaş, Kabartay-Balkar, Karaçay-Çerkes, Dağıstan, Tuva, Saha (Yakut), Altay, Hakas Cumhuriyetlerinde, bu cumhuriyetlerin adıyla aynı adı taşıyan Türk lehçeleri bu sayılan cumhuriyet, bağımsız cumhuriyet ve/veya muhtar cumhuriyetlerde belirtilen statüye sahiptir. Çin Halk Cumhuriyetinde özellikle Doğu Türkistan bölgesinde yaşayan “azınlık millet statüsündeki” Uygur Türklerinin de dil kullanım seviyeleri Sovyet dönemi Türk lehçeleri dil durumuna benzerlik gösterir.

Bölümümüz, bu geniş alan üzerinde bulunan Türk dili konuşurlarının dili, edebiyatı, tarihi, sosyo-kültürel yapıları, uluslar arası ilişkileri konularında interdisipliner bir anlayış içinde eğitim-öğretim vermektedir.

Öğretim Programının Yapısı ve Içeriği

Bölüm öğretim programları diller ve kültürler öğretimi kapsamında düzenlenmiş, programlara dahil Türk toplumları üzerine “alan uzmanı” yetiştirmeye yönelik bir nitelik taşımaktadır. 

Tarihsel derinlik ve karşılaştırmalı metodoloji de dikkate alınarak, Bölümümüzde, modern Türk toplumlarının başta dilleri olmak üzere, edebiyat tarihleri, bugünkü edebî durumları, siyasî ve kültür tarihleri, sosyo-kültürel ve ekonomik yapıları, uluslar arası ilişkileri bakımından durumları interdisipliner bir anlayış içinde öğretilmektedir.

Bölüm Programları, her bir lehçe için ses bilgisi, şekil bilgisi, konuşma-çeviri, yazılı anlatım ile birlikte edebiyat tarihi, sözlü ve yazılı edebiyat, modern edebî durum, siyasî ve kültür tarihi gibi derslerle yoğun bir biçimde desteklenerek öğrencilerin alanlarına derinlemesine vakıf olmalarının sağlanmasına yöneliktir.

Öğrencilerimiz bölüm ortak dersleri dışında yoğunlaşmanın sağlanabilmesi açısından anabilim dalları programlarına tabi tutulmaktadırlar. Bölüm anabilim dalları programlarının seçimi öğrencinin giriş yılında, ilk ders kayıtları sırasında Bölüm öğrenci danışmanlarının rehberliğinde bizzat öğrenciler tarafından istek ve eğilimlerine bağlı olarak belirlenmektedir.

Derslerimiz zorunlu ve seçmeli olarak iki türdür. Zorunlu dersler de bütün Bölüm öğrencilerinin sorumlu olduğu ortak dersler ile, anabilim dalı programlarında yer alan ve yalnızca ilgili anabilim dalı öğrencisinin sorumlu olduğu dersler olarak ikiye ayrılmaktadır. Anabilim dalı programlarının böyle zorunlu derslerinin bir kısmı ise ön şartlıdır. Öğrenci ön şartlı dersleri geçmeden bir üst yarı yılın ilgili dersini alamaz. Programlarımızda seçmeli dersler hem bütün Bölüm öğrencilerimizi kapsayan konuları ele alan dersler hem de öğrencinin anabilim dalı ile doğrudan ilgili dersler olarak öğrenciye geniş bir seçenek sunacak içerikte hazırlanmıştır. Öğrencilerimiz istedikleri takdirde farklı lisans programlarından da ilgileri doğrultusunda seçmeli dersler alabilmektedirler. Bölüm lisans programları dışındaki programlardan ders seçmek isteyen öğrencilerimizin Tarih, Türk Dili ve Edebiyatı, Sanat Tarihi, Dilbilim, Rus Dili ve Edebiyatı, Hungaroloji lisans programlarından ders seçmeleri tavsiye edilmektedir.

Eğitim-öğretim programının dil öğretimi kısmının, Türk  lehçelerini ana dili olarak konuşan uzmanlar tarafından yapılmasına çalışılmaktadır. Siyasî ve kültür tarihi ile ilgili dersler Fakültemiz Tarih Bölümü öğretim elemanları, tarihsel Türk dili ve edebiyatı ile ilgili dersler Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü öğretim elemanları, sosyal yapı ile ilgili dersler de, sosyoloji bölümlerinden davet edilen öğretim elemanları tarafından verilmektedir. Böylelikle, öğretim programı ve akademik personelin doğrudan uzmanlık alanı arasında kesin uyum sağlanmaya çalışılmaktadır.

Öğrencilerimizin mezun olabilmeleri için 5I dersleri diye anılan dersler yanında, bağlı oldukları anabilim dalı ile ilgili bir araştırma konusunu da danışman gözetiminde bitirme tezi olarak hazırlamaları gerekmektedir. Öğrencilerimiz bitirme tezleri konuları ile danışmanlarını öğretim dönemlerinin 6. yarı yıllarının başında seçmektedirler.

Öğrencilerimiz "Türkolog" ünvanı ile mezun olmaktadırlar.

Mezun öğrencilerimizi geniş bir iş alanı beklemektedir. Mezunlarımız Türk cumhuriyetleri ile iş yapan özel sektörün sunduğu zengin iş imkanları dışında ilgili kamu kurum ve kuruluşlarında, çeşitli araştırma kurumlarında alan uzmanı olarak da çalışabilmektedirler. Mezunlarımız gerekli pedagojik şartları yerine getirdiklerinde örgün eğitim kurumlarının orta öğretim programlarında Türk dili ve edebiyatı ve Türkçe öğretmenliği yapma hakkına da sahiptirler.

   
 
Ankara Üniversitesi . Dil ve Tarih - Coğrafya Fakültesi
Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölümü
06100 Sıhhiye . Ankara
Tel.: +90 312 310 32 80 . Faks: +90 312 310 57 13
Eposta: ctl@humanity.ankara.edu.tr